Na wstępie nasuwa się konieczność dokonania podziału na tabakiery znajdujące się obecnie w kraju oraz te, które niegdyś były w polskim posiadaniu. O pierwszych informuje katalog zamieszczony w książce "Dzieje Tabakiery" Jan Stankiewicz, Kraków 1976. Wiadomości o drugich dostarczyły inwentarze, testamenty, pamiętniki oraz inne przekazy dotyczące wieków XVII i XVIII, głównie źródła rękopiśmienne.
Na czoło interesujących nas problemów wysuwa się zagadnienie ośrodków produkcyjnych. Potrzebnych materiałów dostarczają w pierwszym rzędzie inwentarze kramów krakowskich i warszawskich w.XVIII.
Wobec tego że informacje o tabakierach wyrobu zagranicznego w stosunku do ogólnej liczby puszeczek, występujących w źródłach krajowych, są niezbyt liczne - można wnioskować, iż reszta interesujących nas przedmiotów była produktem rodzimych wytwórców. Potwierdzenie tego stanowiska znajdujemy w przekazach wskazujących na istnienie licznych manufaktur tabakierowych na terenie Polski w wiekach XVIII i XIX. Na początku XVIII stulecia w fabryce w Janowicach, należącej do księżny Anny z Sanguszków Radziwiłłowej (wdowy po Karolu Stanisławie), wyrabiano tabakiery z kamieni kolorowych, również na Litwie (nazwa miejscowości nie jest znana) miano produkować tabakiery z jaspisu, wydobywanego w powiecie owruckim. Manufaktura Tyzenhauzowska w Grodnie wytwarzała przy końcu w. XVIII tabakiery agatowe. Z relacji Kołaczkowskiego, świetnego znawcy przemysłu w dawnej Polsce, można przypuszczać, iż blaszane tabakiery mogły być wytwarzane z blach cynkowych, produkowanych W Tarnowicach na Śląsku w początkach w.XIX. To samo źródło może dotyczyć wyrobu tabakierek z mosiądzu, którego fabryki miały się znajdować w Końskich Wielkich, Połoneczce i Kielcach. Znane były tabakierki podlaskie z konchy. W Lublinie działała fabryka tabakierek drewnianych, niestety, nie wiemy dokładnie, czy wyrabiano tam również puszeczki zdobione laką. Podstawą do przypuszczeń na temat krajowych wyrobów lakierowanych są wzmianki - o mnichu z konwentu bazylianów w Supraślu, o. Antonim, który w r. 1773 wynalazł "chiński" lakier do mozaiki, a także działalności Dominika Oestreichera, artysty nadwornego Stanisława Augusta Poniatowskiego, umiejącego wyrabiać werniks lakowy.
Pozostaje jeszcze do omówienia najważniejsze - jak się zdaje - zagadnienie, dotyczące wyrobu tabakierek z materiałów szlachetnych. Sądząc po liczbie kosztownych tabakier, występujących na terenie naszego kraju przy końcu w.XVIII, można mniemać, iż zapotrzebowanie na te wyroby musiało być nader poważne. Nasuwa się więc pytanie, czy krajowe warsztaty złotnicze mogły to zapotrzebowanie zaspokoić i w jakiej mierze? Odpowiedź nie będzie łatwa i zapewnie dalece nie wyczerpująca, gdyż większość naszych zabytków jest pozbawiona znaków złotniczych, pozwalających na ustalenie ich pochodzenia. Cechowano tylko wytwory w warsztatach Wielkopolski oraz w Gdańsku i Toruniu.
Nie udało się jak dotychczas ustalić pełnej listy artystów pracujących na terenie Warszawy w 2 połowie w. XVIII.
Byli to m. in.:
Do powyższego wykazu możemy dorzucić dalszych kilka nazwisk osób dostarczających Stanisławowi Augustowi m. in. tabakierek złotych, kameryzowanych brylantami i emaliowanymi.
Byli to:
W oparciu o powyższe można postawić tezę o krajowym pochodzeniu przynajmniej części tabakier Stanisława Augusta, zwłaszcza z jego portretem. Przykładem może być m. in. taksa z 25 Augusta 1791r. :
Tabakiera podługowata męska z Briliantami, kameryzowana z wierzchu do Portretu y na brzegu kokardy w różyczki, takoż listki z Szmaragdami y Rubinami y na boku takoż z Briliantami, złoto w cape bite w żółtym kolorze z Briliantami ze Złotem i z robotą czyni 1200 złp.
Tabakiery, ogólnie rzecz biorąc, można podzielić na: królewskie, magnackie i szlacheckie, mieszczańskie i okolicznościowe. Mówiąc o tabakierach królewskich w Polsce należy stwierdzić, iż przedmioty te łączą się przede wszystkim z w. XVIII.
Tabakiery używane w dawnej Polsce przez szlachtę i magnatów nie odbiegały ani pod względem materiału, ani też dekoracji od puszeczek posiadanych przez zamożniejsze mieszczaństwo. Były to tabakiery złote, srebrne, z kości słoniowej, z kamienia (w złoto oprawiane), skórzane, z perłowej macicy.
Tabakiery mieszczańskie, należące do sławetnych w. XVIII, występujące w inwentarzach pośmiertnych i testamentach, opatrzonym zazwyczaj tytułami "złoto i argenteria" bądź też "klejnoty", wykonywane były nie tylko ze szlachetnych tworzyw, ale również z mosiądzu, cyny, stali, żelaza, a także materiałów pospolitych, jak róg czy drewno.
Tabakiery, zwane okolicznościowymi, były znane również i w Polsce już od końca w. XVIII. Dowodem tego jest chociażby fakt występowania puszeczki z miniaturą przedstawiającą lot balonu.
Uwaga od autorów strony. Niniejszy poddział powstał na podstawie wspaniałej książki pana Jana Stankiewicza pt."Dzieje Tabakiery" Kraków r. 1976. Cały poddział jest cytatem z tej pozycji.